Vì sao cần phân biệt AIS-SART và SART radar

Trong hệ thống an toàn hàng hải, AIS-SART và SART radar đều là thiết bị định vị cứu nạn quan trọng, nhưng chúng không hoạt động giống nhau. IMO cho phép tàu thuộc diện trang bị theo SOLAS mang radar SART hoặc AIS-SART như thiết bị xác định vị trí phục vụ tìm kiếm cứu nạn; với tàu hàng từ 300 GT đến dưới 500 GT cần ít nhất một thiết bị, còn tàu khách và tàu hàng từ 500 GT trở lên cần tối thiểu một thiết bị ở mỗi mạn tàu. Vì vậy, chọn đúng loại không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến cấu hình GMDSS và cách tàu được cứu hộ trong tình huống khẩn cấp.

Nói đơn giản, radar SART phản hồi khi bị radar 9 GHz của tàu hoặc máy bay tìm kiếm “quét trúng”, còn AIS-SART chủ động phát bản tin AIS kèm vị trí GNSS để các tàu có AIS nhận và hiển thị trên màn hình ECDIS hoặc chart plotter. IAMSAR nêu rõ AIS-SART có thể được nhận trên cả AIS Class A, Class B và máy thu AIS; mục tiêu thường hiện như một vòng tròn đỏ có dấu thập trên hệ thống hiển thị phù hợp.

AIS-SART là gì và hoạt động ra sao?

AIS-SART là thiết bị phát tín hiệu tìm kiếm cứu nạn sử dụng hệ thống nhận dạng tự động AIS. Theo tiêu chuẩn hiệu năng của IMO, thiết bị phải có nguồn định vị nội bộ, truyền vị trí hiện tại trong từng bản tin, phát với chu kỳ không quá 1 phút và có thể được phát hiện ở cự ly 5 hải lý trên mặt nước. Thiết bị cũng phải bắt đầu truyền trong vòng 1 phút sau khi kích hoạt.

Điểm mạnh thực tế của AIS-SART là dữ liệu cứu nạn được hiển thị trực tiếp trên hệ thống hàng hải điện tử thay vì chỉ cho một tín hiệu tương đối như radar. Điều này giúp thuyền trưởng, tàu gần đó hoặc lực lượng SAR nhìn thấy vị trí mục tiêu nhanh hơn, dễ bám theo hơn, nhất là trong khu vực có nhiều tàu đã trang bị AIS.

Một ví dụ phổ biến trên thị trường là NAS-1000 AIS-SART. Các trang sản phẩm của NSR và đại lý cho biết model này được thiết kế cho bè cứu sinh, truyền cảnh báo cùng ID và vị trí GPS hiện tại đến các tàu có AIS trong vùng phủ VHF; một số tài liệu thương mại cũng nêu thời gian hoạt động liên tục trên 96 giờ và cự ly danh định tối thiểu 5 hải lý. Đây là dòng được nhắc đến khá nhiều khi các chủ tàu muốn chuyển từ radar SART sang giải pháp AIS-SART hiện đại hơn.

SART radar là gì và vì sao vẫn còn quan trọng

SART radar, hay radar search and rescue transponder, là thiết bị phản hồi trên băng tần 9 GHz. Khi radar hàng hải của tàu cứu nạn chiếu đến, thiết bị sẽ tạo dấu hiệu đặc trưng trên màn hình radar dưới dạng một chuỗi 12 chấm cách đều nhau để người vận hành nhận biết vị trí mục tiêu gặp nạn. Đây là cơ chế đã quen thuộc trong GMDSS và vẫn được IMO duy trì trong bộ tiêu chuẩn hiện hành.

Theo tiêu chuẩn IMO mới, radar SART phải có pin đủ cho 96 giờ ở chế độ chờ và sau đó thêm 8 giờ truyền phát khi bị radar interrogate liên tục. Thiết bị phải hoạt động đúng ở cự ly ít nhất 5 hải lý khi tàu tìm kiếm có anten radar cao 15 m, đồng thời có thể được phát hiện từ máy bay ở khoảng cách đến 30 hải lý khi máy bay ở độ cao 3.000 ft với radar phù hợp. Những con số này cho thấy radar SART vẫn có giá trị lớn trong kịch bản SAR truyền thống, đặc biệt khi có tàu hoặc máy bay chuyên trách tìm kiếm bằng radar.

Khác biệt lớn nhất giữa AIS-SART và SART radar

Khác nhau ở nguyên lý nhận biết mục tiêu

Khác biệt cốt lõi nằm ở cách thiết bị được “nhìn thấy”. AIS-SART chủ động phát dữ liệu cứu nạn qua AIS, trong khi radar SART thụ động chờ bị radar kích hoạt rồi mới phản hồi. Vì vậy, AIS-SART thường cho cảm giác “nhanh và rõ” hơn trên tàu có AIS, còn radar SART phụ thuộc nhiều hơn vào việc đơn vị tìm kiếm có dùng radar 9 GHz đúng điều kiện hay không.

Khác nhau ở cách hiển thị

AIS-SART hiển thị như một mục tiêu AIS chuyên biệt trên ECDIS, chart plotter hoặc bộ thu AIS, giúp sĩ quan trực ca thấy luôn vị trí và hướng tiếp cận trên nền bản đồ điện tử. Radar SART lại hiện thành chuỗi chấm trên màn hình radar, đòi hỏi người vận hành phải quen với cách đọc tín hiệu và đánh giá tương quan với môi trường xung quanh. Trong điều kiện tàu hiện đại đã tích hợp AIS sâu vào buồng lái, đây là ưu thế đáng kể của AIS-SART.

Khác nhau ở thời lượng pin

Về pin, tiêu chuẩn IMO cho AIS-SART yêu cầu 96 giờ hoạt động trong dải nhiệt độ quy định, còn radar SART yêu cầu 96 giờ chờ cộng thêm 8 giờ phản hồi khi bị radar kích hoạt. Nếu xét theo thời gian làm việc liên tục sau khi kích hoạt cứu nạn, AIS-SART thường được xem là thuận lợi hơn trong trường hợp phải trôi dạt lâu trên bè cứu sinh.

Khác nhau ở môi trường khai thác hiệu quả nhất

AIS-SART phát huy tối đa khi khu vực khai thác có nhiều tàu lân cận được trang bị AIS và buồng lái sử dụng ECDIS hoặc chart plotter thường xuyên. Radar SART lại đặc biệt hữu ích trong mạng lưới tìm kiếm sử dụng radar hàng hải 9 GHz hoặc radar hàng không. Nói cách khác, hiệu quả cuối cùng không chỉ phụ thuộc vào bản thân thiết bị mà còn phụ thuộc vào “hệ sinh thái tìm kiếm” có mặt quanh tàu khi tai nạn xảy ra.

Nên chọn thiết bị nào cho tàu

Với tàu thương mại, tàu dịch vụ offshore hoặc tàu thường đi trong luồng có mật độ giao thông cao, AIS-SART thường là lựa chọn thực dụng hơn. Lý do là ngày càng nhiều tàu mang AIS theo yêu cầu SOLAS, và khi tín hiệu cứu nạn xuất hiện trực tiếp trên màn hình điều hướng, khả năng được nhận biết sớm sẽ cao hơn. Nếu chủ tàu đang tìm dòng phổ biến, NAS-1000 AIS-SART là một ví dụ đáng tham khảo vì được thiết kế riêng cho liferaft, có GNSS nội bộ và đã được thương mại hóa rộng trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, với những tàu hoạt động ở khu vực mà phương tiện SAR dự kiến chủ yếu dựa vào radar tìm kiếm, hoặc trong đội tàu vẫn quen quy trình nhận biết tín hiệu SART truyền thống trên radar 9 GHz, radar SART vẫn có chỗ đứng rõ ràng. Nó đặc biệt phù hợp khi quy trình ứng cứu của đội tàu, trung tâm điều độ và phương tiện hỗ trợ đã được xây dựng quanh radar.

Nên chọn thiết bị nào cho bè cứu sinh

Đối với bè cứu sinh, tiêu chí quan trọng nhất là dễ phát hiện, dễ dùng và duy trì tín hiệu lâu. Ở góc độ này, AIS-SART có nhiều lợi thế vì thiết bị truyền vị trí GNSS, hiển thị rõ trên AIS và không chờ radar quét trúng mới phản hồi. Tiêu chuẩn IMO cũng yêu cầu AIS-SART có thể được kích hoạt bởi người không chuyên, chịu rơi xuống nước từ độ cao 20 m, chống nước ở độ sâu 10 m trong ít nhất 5 phút và vẫn truyền tiếp ngay cả khi mất đồng bộ vị trí hoặc thời gian từ hệ thống định vị.

Bởi vậy, nếu mục tiêu là ưu tiên khả năng được các tàu đi ngang phát hiện nhanh trên màn hình điện tử, AIS-SART thường là lựa chọn đáng ưu tiên cho bè cứu sinh. Ngược lại, nếu phương án SAR dự kiến dựa nhiều vào radar tàu hoặc radar máy bay, radar SART vẫn là phương án an toàn và đã được chứng minh qua nhiều năm khai thác.

Gợi ý lựa chọn thực tế cho chủ tàu

Nếu bạn cần một câu trả lời ngắn gọn, thì có thể hiểu như sau: AIS-SART phù hợp hơn với tàu và bè cứu sinh trong môi trường hàng hải hiện đại, nơi AIS đã trở thành thiết bị quen thuộc trên buồng lái. Radar SART phù hợp hơn khi quy trình SAR của đội tàu vẫn dựa mạnh vào radar 9 GHz hoặc khi chủ tàu muốn giữ cấu hình quen thuộc, dễ đồng bộ với các hệ thống cũ. Cả hai đều hợp chuẩn nếu đáp ứng quy định áp dụng cho tàu.

Tại Việt Nam, Công ty cổ phần A36 giới thiệu mình là đơn vị cung cấp thiết bị và dịch vụ hàng hải, trong đó có các dòng AIS-SART và các thiết bị đạt chuẩn IMO, SOLAS. Theo thông tin trên website doanh nghiệp, A36 định vị ở mảng giải pháp an toàn hàng hải và thiết bị cho tàu biển. Nếu bạn đang xây dựng cấu hình GMDSS hoặc cần so sánh giữa NAS-1000 AIS-SART với radar SART cho tàu và bè cứu sinh, đây là một đơn vị có thể tham khảo thêm về mặt sản phẩm.

Kết luận

Giữa AIS-SART và SART radar, không có lựa chọn nào đúng cho mọi con tàu. Nếu ưu tiên khả năng hiển thị trực quan, phát vị trí GNSS nhanh, thời gian hoạt động dài và tương thích với buồng lái số hóa, AIS-SART thường là lựa chọn tốt hơn. Nếu ưu tiên đồng bộ với quy trình SAR dựa trên radar 9 GHz và môi trường khai thác truyền thống, radar SART vẫn là thiết bị rất đáng tin cậy. Với xu hướng số hóa hàng hải hiện nay, nhiều chủ tàu đang nghiêng về các model như NAS-1000 AIS-SART cho liferaft và phương án cứu nạn hiện đại hơn.